(© Christopher Mavric)
Alice Ripoll is inmiddels een vaste gast bij Theater Rotterdam. In april presenteert de Braziliaanse dansmaker er haar nieuwe voorstelling aDORno. In het Portugees betekent dat sieraad of ornament, iets om je mooi te maken. Maar los van elkaar kun je het ook lezen als há dor no: ‘er is pijn in de…’.
Al meer dan 15 jaar werkt Alice Ripoll met kansarme jongeren uit de favela’s (sloppenwijken) van Rio de Janeiro. Uit de talentvolle dansers die ze heeft opgeleid, heeft ze twee dansgroepen samengesteld, Cia REC en Cia SUAVE, waarmee ze de hele wereld afreist, langs alle grote festivals. Want in eigen land zijn de kansen klein.
In haar stukken verbindt Ripoll moderne dans met wervelende Braziliaanse populaire en urban dansvormen. Eerder liet ze in Theater Rotterdam de stukken Lavagem, Zona Franca en een voorproefje van Puff zien. Zona Franca, een voorstelling over vrijheid, gebaseerd op de persoonlijke verhalen van de dansers, werd door The Irish Times ‘an exuberant exhibition of hopes and dreams.’ genoemd. A fleet-footed favela dance party’, omschreef The Guardian het niet minder pakkend.
Waarover gaat aDORno?
‘We zitten nog midden in het proces. Ik zeg altijd tegen Dave Schwab [hoofd programmering bij Theater Rotterdam, lees onderaan verder, red.] – Theater Rotterdam heeft mijn werk de laatste jaren enorm ondersteund – dat ik niet veel over een stuk kan vertellen voordat het in première gaat. Ik ben niet het type choreograaf dat meteen met een idee komt. Ik laat de ruimte heel open, als een blanco vel. Hoe minder ik van tevoren probeer te zeggen, hoe opener ik sta om de dingen in de lucht op te vangen, de dingen die onbewust gebeuren.
In het begin wilde ik iets met AI (Artificial Intelligence) doen, daar was ik erg nieuwsgierig naar. Maar de ontwikkelingen gaan zo snel, dat ik niet denk dat we er nu al iets over kunnen zeggen. Ik heb het idee dus laten varen. Maar het heeft me wel een onderzoeksrichting gegeven met betrekking tot dit soort vragen. Elke keer als we met een grote maatschappelijke ontwikkeling worden geconfronteerd, stellen we ons de vraag: waar gaan we heen, waar brengt dit nieuwe ons naartoe?
Are we moving forward or backward? Wie bepaalt hoe de geschiedenis loopt? Ik denk dat het stuk daar een beetje om draait. In het stuk zie je een groep energieke dansers, met het publiek aan weerskanten en een loopbrug in het midden. Ze bewegen een beetje in golven, heen en weer.’
Wordt het een follow-up van Zona Franca, dat een duidelijke politieke boodschap had?
‘Nee, het is geen follow-up. De festivals die ons uitnodigen hebben bepaalde verwachtingen. Er bestaan heel duidelijke verwachtingen, ook bij het publiek, over wat we komen doen. Als dansgroep uit Brazilië hebben we een bepaald gezicht. De dansers komen uit de favela’s, zijn zwart en laten urban dansstijlen zien. Het is een beetje alsof je in een hokje wordt geduwd. Dat je als zwarte Braziliaanse danser de verplichting hebt om je economische situatie of politieke kleur te laten zien.
Ik denk dat dat ook iets is dat ik met mijn nieuwe stuk wil aanraken. Dat er steeds meer druk op de kunstenaar wordt uitgeoefend over wat hij of zij aankaart. Wat je met het werk verdedigt. De toeschouwers krijgen misschien iets heel anders te zien dan wat ze van dit soort dansers verwachten.’
Danst jullie sterdanser Hiltinho Fantástico ook weer mee?
‘Ja, hij is een danser met wie ik al heel lang werk. Toen hij bij ons kwam, was hij al een hele goede passinho danser. Hij won heel veel battles.
Het is indrukwekkend wat Hiltinho met zijn lichaam kan doen. Hij combineert verschillende urban dansstijlen met populaire dansstijlen uit Brazilië, zoals frevo en capoeira. Hij is een soort encyclopedie van de Braziliaanse dans. De hoeveelheid passen en technieken die hij in zijn lichaam heeft is verbazingwekkend. In Brazilië heb je bijna elke maand wel een nieuwe dansstijl en die dansen zijn complex.
Zijn solo Puff is een beetje mysterieus, alsof hij iets verbergt. Als een goochelaar die dingen plotseling kan doen verdwijnen.’
Hoe ziet je dag er verder uit vandaag?
‘Nou, allereerst, als we hiermee klaar zijn, neem ik mijn zoontje mee om zijn paspoort te vernieuwen, want hij reist vaak met me mee. Vanmiddag repeteren we in onze studio. Vervolgens ga ik naar therapie en dan zit de dag erop.
Psychoanalyse vormt een belangrijk deel van mijn leven. Nog voordat ik voor een ngo dansles in de favela’s ging geven, studeerde ik een tijdlang psychoanalyse. Op de universiteit had ik een docent die ik enorm bewonderde. Niet alleen is hij nu al bijna 20 jaar mijn vaste psychoanalist, maar hij helpt me ook bij mijn stukken en als er problemen zijn binnen de groep. Hoe kunnen we het werk verbeteren, met ieder van de jongeren en samen als collectief?’
Dave Schwab is hoofd programmering bij Theater Rotterdam
Ik heb vanochtend een leuk gesprek met Alice gehad. Waarom hebben jullie haar opnieuw geprogrammeerd?
‘Nou, we kennen haar natuurlijk al wat langer. Vorig jaar nog heeft ze bij ons met veel succes met haar dansgroep Cia SUAVE Zona Franca opgevoerd. In Europa is zij al een jaar of vijf, zes een veelgevraagde gast. Op bijna alle grote festivals, zoals Festival Marseille en Edinburgh Fringe.
Weet je wat ik zo bijzonder van Alice vind? We hebben allemaal onze mond vol over community werken. En zij is zo iemand. In Rio de Janeiro heeft ze meer dan tien jaar met jongeren in de favela’s gewerkt en daar twee dansgroepen uit gevormd. Ik heb vroeger zelf veel met jong talent gewerkt en ik zoek mensen die daar formats, concepten voor kunnen ontwikkelen.
Tijdens Feeling Curious Rotterdam in 2024 heeft ze vijf dagen lang workshops gegeven voor lokale dansmakers, om haar methode over te dragen. Zij heeft zo’n bak met ervaring.’
In september was bij jullie ook een solo van haar te zien. Tijdens Track, met voorstellingen door het hele gebouw.
‘Ja, dat was Puff, met Hiltinho Fantástico, een fantastische danser die in bijna al Alice’s voorstellingen optreedt. Daarnaast danst hij in een aantal grote internationale shows, van Mariah Carey en andere popsterren. Die jongen kan gewoon over de hele wereld met dans zijn geld verdienen, maar komt dan toch bij ons drie weken aan een solo werken, voor een klein publiek. Dat zie je niet zoveel in de danswereld, het is meestal of of. Ze deden tijdens Track drie optredens per avond van een kwartier. Maar wat ik van tevoren niet wist, was dat ze elk optreden een ander deel van Puff opvoerden. Ik heb er een paar gezien en ben van plan volgend jaar de hele solo te programmeren, van begin tot eind.’
aDORno van Alice Ripoll 23 t/m 25 april in Rotterdam www.theaterrotterdam.nl